SERAT WULANGREH

PUPUH III

G A M B U H

01

Sekar gambuh ping catur, kang cinatur polah kang kelantur, tanpa tutur katula-tula

katali, kadaluwarsa katutuh kapatuh pan dadi awon.

02

Aja nganti kebanjur, barang polah ingkang nora jujur, yen kebanjur kojur sayekti

tan becik, becik ngupayaa iku, pitutur ingkang sayektos.

03

Pitutur bener iku, sayektine kang iku tiniru, nadyan melu saking wong sudra

papeki, lamun becik wurukipun, iku pantes sira anggo.

04

Ana pocapanipun, adiguna adigang adigung, pan adigang, kidang adigung pinasti,

adiguna ula iku, telu pisan mati samyoh.

05

Sikidang umbagipun, angendelaken kebat lumpatipun, pan si gajah angendelken

gung ainggil, ula ngendelaken iku, mandine kalamun nyakot.

06

Iku upamanipun, aja ngendelaken sira iku, tukang Nata iya sapa kumawani, iku

ambeke wong digung, ing wasana dadi asor.

07

Ambek digang puniku, angungasaken kasuranipun, para tantang candala

anyenyampahi, tinemenan boya purun, satemah dadi geguyon.

08

Ing wong urip puniku, aja nganggo ambek kang tetelu, anganggowa rereh ririh

ngatiati, den kawang-kawang barang laku, den waskitha solahing wong.

09

Dening tetelu iku, si kidang suka ing panitipun, pan si gajah alena patinireki, si ula

ing patinipun, ngedelken upase mandos.

10

Tetelu nora patut, yen tiniru mapan dadi luput, titikane wong anom kurang wewadi,

bungah akeh wong kang ngunggung, wekasane kajalomprong.

11

Kumprung wong pengung bingung, wekasane lali nora eling, yen den gunggung

katone muncu-muncu, wong pengung saya dadi, kaya wudun meh mencothot.

12

Ing wong kang anggunggung, mung sepele iku pamrihipun, mung warege

wadhuke klimising lathi, lan telese gondhangipun, rerubo alaning uwong.

13

Amrih wareke iku, yen wus warek gawe nuli gawe umuk, kang wong akeh kang

sinuprih padha wedi, amasti tanpa pisungsung, adol sanggap sakehing wong.

14

Yen wong mangkono iku, nora pantes pedhak lan wong agung, nora wurung

anuntun panggawe juti, nanging ana pantesipun, wong mangkono didhedhoplok.

15

Aja kakehan sanggup, durung weruh tuture agupruk, tutur nempil panganggepe

wruh pribadi, pangrasane keh wong nggunggung, kang wus weruh amelengos.

16

Aja nganggo sireku, kalakuwan kang mangkono iku, nora wurung cinirenen den

titeni, mring pawong sanak kang weruh, nora nana kang pitados.

SERAT WULANGREH

PUPUH II
K I N A N T H I

01
Padha gulangen ing kalbu, ing sasmita amrih lantip, aja pijer mangan nendra,
kaprawiran den kaesthi pesunen sariranira, sudanen dhahar lan guling.

02
Dadiya lakuniraku, cegah dhahar lawan guling, lawan ojo sukan-sukan,
anganggowa sawatawis, ala watake wong suka, nyuda prayitnaning batin.

03
Yen wus tinitah wong agung, ywa sira gumunggung dhiri, aja nyelakaken wong ala,
kang ala lakunireki, nora wurung ngajak-ajak satemah anenulari.

04
Nadyan asor wijilipun, yen kelakuwane becik, utawa sugih cerita, kang dadi misil,
yen pantes raketana, darapon mundhak kang budi.

05
Yen wong anom pan wus tamtu, manut marang kang ngadhepi, yen kang ngadhep
akeh durjana, tan wurung bisa anjuti, yen kang ngadhep akeh bongsa, nora
wurung dadi maling.

06
Sanadyan nora melu, pasti wruh lakuning maling, kaya mangkono sabarang,
panggawe ala puniki, sok weruha gelis bisa, yeku panuntuning iblis.

07
Panggawe becik puniku, gampang yen wus den lakoni, angel yen durung linakwan,
aras-arasen nglakoni, tur iku den lakonana, mufa’ati badanneki.

08
Yen wong anom-anom iku, kang kanggo ing masa iki, andhap asor dipun bucal,
unbag gumunggung ing dhiri, obrol umuk kang den gulang, kumenthus lengus
kumaki.

09
Sapa sira sapa ingsun, angalunyat sarta edir, iku lambanging waong ala, nomnoman
adoh wong becik, emoh angrungu carita, kang ala miwah kang becik.

10
Cerita kang wus kalaku, panggawe ala lan becik, tindak bener lan becik, tindak
bener lan kang salah, kalebu jro caritareki, mulane aran carita, kabeh-kabeh den
kawruhi.

11
Mulane wong anom iku, abecik ingkang taberi, jejagongan lan wong tuwa, ingkang
sugih kojah ugi, kojah iku warna-warna, ana ala ana becik.

12
Ingkang becik kojahipun, sira anggawa kang remit, ingkang ala singgahana, aja
niat anglakoni, lan den awas wong kang kojah, ing lair masa puniki.

13
Akeh wong kang bisa muwus, nanging den sampar pakolih, amung badane
priyangga, kang den pakolihaken ugi, panastene kang den umbar, nora nganggo
sawatawis.

14
Aja ana wong bisa tutur, amunga ingsun pribadhi, aja ana amemedha, angrasa
pinter ngluwihi, iku setan nunjang-nunjang, tan pantes dipun cedhaki.

15
Singakna den kaya asu, yen wong kang mangkono ugi, dahwen open nora layak,
yen sira sadhinga linggih, nora wurung katularan, becik singkiorana kaki.

16
Poma-poma wekasingsun, mring kang maca layang iki, lan den wedi mring wong
tuwa, ing lair prapto ing batin, saunine den estokna, ywa nambuh wulang kang
becik.

SERAT WULANGREH

PUPUH I
DHANDHANGGULA

01
Pamedare wasitaning ati, ujumantaka aniru Pujangga, dahat muda ing batine.
Nanging kedah ginunggung, datan wruh yen akeh ngesemi, ameksa angrumpaka,
basa kang kalantur, turur kang katula-tula, tinalaten rinuruh kalawan ririh, mrih
padanging sasmita.

02
Sasmitaning ngaurip puniki, mapan ewuh yen ora weruha, tan jumeneng ing uripe,
akeh kang ngaku-aku, pangrasane sampun udani, tur durung wruh ing rasa, rasa
kang satuhu, rasaning rasa punika, upayanen darapon sampurna ugi, ing
kauripanira.

03
Jroning Quran nggoning rasa yekti, nanging ta pilih ingkang unginga, kajaba lawan
tuduhe, nora kena den awur, ing satemah nora pinanggih, mundak katalanjukan,
tedah sasar susur, yen sira ajun waskita, sampurnane ing badanira, sira.

04
Nanging yen sira ngguguru kaki, amiliha manungsa kang nyata, ingkang becik
martabate, sarta kang wruh ing chukum, kang ngibadah lan kang wirangi, sokur
oleh wong tapa, ingkang wus amungkul, tan mikir pawewehing liyan, iku pantes
sira guronana kaki, sartane kawruhana.

05
Lamun ana wong micara kaki, tan mupakat ing patang prakara, aja sira age-age,
anganggep nyatanipun, saringana dipun baresih, limbangen lan kang patang :
prakara rumuhun, dalil qadis lan ijemak, lan kijase papat iku salah siji, ana-a kang
mupakat.

06
Ana uga den antepi, yen ucul saka patang prakara, nora enak legetane, tan
wurung tinggal wektu, panganggepe wus angengkoki, aja kudu sembah Hajang,
wus salat kateng-sun, banjure mbuwang sarengat, batal haram nora nganggo den
rawati, bubrah sakehing tata.

07
Angel temen ing jaman puniki, ingkang pantes kena ginuronan, akeh wong jaya
ngelmune, lan arang ingkang manut, yen wong ngelmu ingkang netepi, ing
panggawening sarak, den arani luput, nanging ta asesenengan, nora kena den wor
kakarepaneki, pancene prijangga.

08
Ingkang lumrah ing mangsa puniki, mapan guru ingkang golek sabat, tuhu kuwalik
karepe, kang wus lumrah karuhun, jaman kuna mapan si murid, ingkang pada
ngupaya, kudu angguguru, ing mengko iki ta nora, Kyai Guru narutuk ngupaya
murid, dadiya kantira.